Struktura organizacyjna
Struktura organizacyjna jest to ogół takich stosunków między częściami zorganizowanej całości oraz między nimi a całością, które mają znaczenie ze względu na jej organizację. Tak zdefiniowana struktura organizacyjna jest przedstawiona w dwóch ujęciach: statycznym i dynamicznym.
Statyczna struktura organizacyjna wyraża się w rozczłonkowaniu instytucji, czyli w jej podziale na jednostki organizacyjne. Charakteryzują ją następujące kategorie:
- hierarchia a zwłaszcza ilość szczebli w hierarchii organizacyjnej
- rozpiętość i zasięg kierowania
- dominujący w danej organizacji rodzaj więzi organizacyjnych
Struktura organizacyjna w ujęciu dynamicznym obejmuje logiczny i czasowy potencjał czynności oraz przebiegów procesów pracy i zarządzania, który ma miejsce w statycznej strukturze organizacyjnej. Strukturę organizacyjną dynamiczną można scharakteryzować wykorzystując następujące kategorie:
- funkcje, obowiązki i uprawnienia decyzyjne
- przepływ rzeczy i informacji
- przebiegi organizacyjne
- struktura organizacyjna jest klasycznym przykładem atrybutowego ujęcia organizacji
- strukturę organizacyjną możemy rozpatrywać w aspekcie:
- społecznym - gdy rozpatruje się zespolenie ludzi
- technicznym - gdy rozpatruje się zespolenie narzędzi i tworzywa
- procesów - gdy rozpatruje się zespolenie działań
- zbiorów - gdy rozpatruje się zespolenie stanowisk pracy, komórek i jednostek organizacyjnych
- relacji - gdy rozpatruje się zespolenie więzi organizacyjnych
- zdarzeń - gdy rozpatruje się zespolenie celów, zadań, czynności i funkcji
Przez świadome kształcenie struktury organizacyjnej dąży się do wyznaczenia jej istotnych funkcji, jakie powinna spełnić względem organizacji, którą kreuje.
- Funkcje struktury organizacyjnej Struktura organizacyjna jest:
- Narzędziem kierowania, co oznacza że poprzez strukturę odbywa się proces powodowania zachowania się składników organizacji z wolą kierującego
- Scala składniki organizacji w integralną całość
- Zapewnia względną równowagę, która może zapobiec destrukcji organizacji
- Zapewnia względną i czasową synchronizację realizowanych w organizacji procesów
- Wiąże organizację z jej otoczeniem, dzięki czemu następuje szeroko rozumiana wymiana ze środowiskiem
- Odgrywa rolę adaptacyjną
- Czynniki strukturotwórcze
- Wewnętrzne:
- Specyfika celu jaki organizacja ma osiągnąć
- Wielkość organizacji
- Okres istnienia (tradycje)
- Strategia działania firmy
- Niektóre działania firmy
- Niektóre cechy stosowanej technologii
- Potencjał społeczny
- Zewnętrzne:
- Charakter otoczenia, a zwłaszcza jego dynamika i złożoność
Zasady budowy struktury organizacyjnej
1.Zasada ograniczenia rozpiętości kontroli:
- ludzka spostrzegawczość i zdolność do kierowania pracą jest ograniczona
- ograniczoność kierowniczych możliwości może dotyczyć wiedzy, zasobu energii fizycznej, umysłowej, a także wynikać z ograniczonego czasu
- ograniczoność ludzkich możliwości a potrzeba jak największej wydajności pracy kierowniczej nakazuje ograniczanie ilości bezpośrednich podwładnych drogą tworzenia nowych szczebli organizacyjnych
- system szczebli spełnia więc rolę sita informacji, umożliwiając wybór istotnych informacji i podjęcie trafnych decyzji
- ilość szczebli zależy od przyjętych wielkości rozpiętości kierowania czy kontroli. Liczba osób, którymi może efektywnie kierować jeden zwierzchnik jest różna i wynosi od kilku do kilkudziesięciu osób. Zależy ona od rodzaju pracy wykonywania
- kryterium rodzaju (charakteru) działalność: W jakiej komórce czyli w grupie stosuje się jednorodne czynności lub sposoby działania niezbędne do osiągnięcia celu
- kryterium funkcji, które mają spełniać komórki.